Zona tišine u Meksiku: Pustinja gdje radio-signal navodno nestaje
U noći 11. jula 1970. radarski operateri u Novom Meksiku gledali su kako raketa tipa Athena, oznake RTV V-123D, skreće s predviđene putanje.
Ratno vazduhoplovstvo SAD-a lansiralo ju je iz kompleksa Green River u Juti, s ciljem da padne unutar poligona White Sands.
Zbog kvara pri ponovnom ulasku u atmosferu, projektil je prešao granicu i srušio se više od tri stotine kilometara južnije, u meksičku pustinju Mapimí, u državi Durango.
Raketa je nosila i dvije kapsule radioaktivnog kobalta-57, pa je čišćenje terena potrajalo sedmicama, otkriva deklasifikovani memorandum upućen predsjedniku Nixonu.
Nije to bio usamljen incident.
Meksička vlada je tom prilikom podsjetila Washington i na sličan slučaj: 12. septembra 1967. raketa Pershing, lansirana iz Blandinga u Juti, takođe je preletjela granicu i pala na meksičku teritoriju južno od teksaškog grada Van Horna.
Athena je, ipak, ostala upamćena drugačije - kao događaj koji je pustinjsku kotlinu u Durangu gurnuo u središte legende koja je počela mnogo ranije.
Ime starije od rakete
Mjesto pada leži u takozvanoj "zoni tišine" - pustinjskoj kotlini poznatoj kao Bolsón de Mapimí, koja se prostire kroz savezne meksičke države Durango, Chihuahua, Coahuila i Zacatecas, oko šest stotina kilometara od teksaškog El Pasa.
Ime je, međutim, postojalo prije rakete.
Prema legendi koja se u literaturi o kotlini prepričava iz izvora u izvor, bez čvrstog primarnog traga iz tog perioda, ime je skovao inženjer naftne kompanije Pemex Augusto Harry de la Peña, sredinom šezdesetih godina, dok je za potrebe izgradnje naftovoda mjerio teren i primijetio da mu radio-oprema odbija funkcionisati.
Do rezervata se i danas stiže preko sela Ceballos u Durangu, posljednje tačke s asfaltiranim putem prije pustinjskih staza.
Legenda je, kažu mještani, starija i od de la Peñe, iako živi isključivo kroz usmenu predaju i turističke vodiče.
Pilot Francisco Sarabia, koji će 1939. postati nacionalni heroj zbog rekordnog leta do Njujorka, prema toj predaji je već 1930. izgubio radio-vezu preletjevši isto područje.
Nijedan sačuvan zvaničan izvještaj o letu ne potvrđuje ovu priču - ona postoji samo u obliku koji se decenijama prepričava, ne u obliku dokumenta.
Farmeri koji su se, prema istom predanju, od sredine devetnaestog vijeka naseljavali u kotlini navodno su pronalazili i vruće kamenje koje je povremeno padalo s neba.
Kamenje s neba i svjetla nad pustinjom
Pad Athene 1970. pretvorio je kotlinu u magnet za tragače za neobičnim.
Nekoliko mjeseci ranije, 8. februara 1969, u istom kraju je pao meteorit nazvan Allende - ugljični hondrit koji se od tada smatra jednim od najproučavanijih na svijetu.
Po pustinji se odomaćila priča da je star 13 milijardi godina, gotovo koliko i sam svemir. U lokalnoj literaturi o zoni pominje se i navodni pad meteorita kod Yermoa 10. februara 1970, opisan kao željezo-niklani meteorit podijeljen u više fragmenata, ali za taj navod ne postoji pouzdan meteoritološki katalog ili primarni naučni izvor koji bi ga potvrdio.
Uz kamenje s neba širile su se i priče o svjetlima na nebu.
Stariji mještani i danas pominju čudna, čovjekolika stvorenja viđena u okolini, a dvojica farmera tvrdila su da su vidjela vozilo kako lebdi iznad zemlje i mijenja boju, dok su iz njega navodno izašla dva sjajna humanoidna bića.
Slična priča kruži i o bračnom paru kojem se u oktobru 1975. zaglavio novi Ford pikap u blatu tokom pustinjske oluje; tvrdili su da su im pomogla dva neobično visoka stranca u žutim kabanicama, koji su potom nestali za nekoliko sekundi, bez traga na vlažnom tlu.
Riječ je o svjedočenjima koja kruže u zoni, ne o zvanično dokumentovanim slučajevima.
Šta kaže nauka
Nauka na sve to gleda mnogo suzdržanije.
Pokojni geolog Carlos García Gutiérrez godinama je tvrdio da naziv "zona tišine" nema uporište u geologiji i da ga održavaju oni koji šire pseudonauku.
Do sličnog zaključka došla je i antropologinja Andrea Kaus u doktorskoj disertaciji na Kalifornijskom univerzitetu u Riversideu, naslovljenoj "Zona tišine u sjevernom Meksiku: naučno čudo ili obična fikcija?".
Prema njenim nalazima, lokalni "zoneri" održavaju mit koji zamagljuje stvaran naučni rad koji se odvija u regionu.
Terenska ispitivanja i novinarske provjere koje prenose meksički mediji pokazale su da radio-uređaji u regionu rade sasvim normalno, što ruši i samu polaznu premisu o "tišini" prije nego što se uopšte postavi pitanje uzroka.
Rastući broj posjetilaca koji tragaju za dokazima natprirodnog, upozoravaju čuvari rezervata, dodatno opterećuje krhki pustinjski ekosistem koji je zona zapravo trebala štititi.
Legenda o magnetnim naslagama koje navodno remete signale nikada, uostalom, nije dobila potvrdu u objavljenim geofizičkim istraživanjima.
Pustinja koju čuva jedna kornjača
Ono što jeste dokumentovano jeste geologija samog terena.
Prije više miliona godina kotlina je ležala pod plitkim morem Tetis, pa se u okolnim brdima i danas nalaze fosili morskih organizama.
Godine 1977. dio područja, na površini od 340.000 hektara, proglašen je Rezervatom biosfere Mapimí, prvenstveno radi zaštite kornjače bolsón (Gopherus flavomarginatus) - najveće kopnene kornjače Sjeverne Amerike, otkrivene tek 1959, koja danas važi za kritično ugroženu vrstu.
Ni ta istraživačka stanica, posvećena očuvanju pustinjske faune, nikada nije objavila nalaz koji bi potkrijepio priče o elektromagnetnim smetnjama.
Meteorit Allende, onaj za koji legenda tvrdi da je star koliko i svemir, zapravo je datiran na 4,567 milijardi godina - otprilike koliko i sam Sunčev sistem.
Ta brojka ga ne približava Velikom prasku, nego rođenju planete na kojoj je pao, i upravo zato ostaje jedan od najproučavanijih komada stijene na Zemlji.
IZVORI
- Deklasifikovani memorandum o padu rakete Athena
- Terenska ispitivanja radio-signala u "zoni tišine"
- Datiranje meteorita Allende
- Carlos García Gutiérrez, kritika naziva "zona tišine", buzos.com.mx.
- Jim Eckles, In 1970, An Athena Missile Went Deep Into Mexico, White Sands Missile Range Museum, 2021.
- Andrea Kaus, La Zona del Silencio en el norte de México: ¿maravilla científica o mera ficción?, doktorska disertacija, University of California, Riverside.
- Comisión Nacional de Áreas Naturales Protegidas (CONANP), službeni podaci o Rezervatu biosfere Mapimí.
- H. Barral i dr., La Población Actual de la Tortuga Llanera (Gopherus flavomarginatus) en la Reserva de la Biosfera Mapimí, Ciencia Latina Revista Científica Multidisciplinar, 2023.
Aquarius
Istraživač nepoznatog koji voli dobru priču. Neću ti prodati senzaciju samo zbog klika. Ako ti se sviđaju moji tekstovi, tvoja podrška bi mi mnogo značila da nastavim dalje.